Het maçonniek devies dat mij ruim drie jaar het meest fascineert en intrigeert is:"Ordo ab Chao". Letterlijk vertaald, betekent dit:"Orde uit wanorde". Als definitie van choas las ik in de Grote Van Daele:
   1) staat van ongeordendheid,
   2) algemene toestand van verwardheid,
   3) omvangrijke wanorde en ordeloze massa.
   Wiskunde: tak van de wiskunde die zich bezighoudt met de theorie van de niet- lineaire dynamische systemen.

Het is tijdens de jaren zeventig dat verschillende onderzoekers vaststelden dat relatief eenvoudige wiskundige modellen, die uitgedacht waren om systemen van uiteenlopende aard, gaande van biologische populaties tot het weer, te beschrijven, een voorheen onbekend type van gedrag vertoonden. Dit gedrag noemde men vanwege zijn complexe aard:"chaotisch". In de natuur komt chaotische gedrag voor in tal van domeinen, waaronder de geneeskunde, geologie, economie, ruimteonderzoek, enz...
Een fundamenteel kenmerk van chaotische systemen is dat ze zich lukraak schijnen te gedragen, niettegenstaande ze gehoorzamen aan deterministische wetten. Dit betekent dat indien we het gedrag op een bepaald ogenblik exact zouden kennen, we alle opeenvolgende toestanden exact zouden kunnen berekenen. Het probleem ligt echter bij het sleutelwoord: exact.
Inderdaad, wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat bij chaotisch gedrag de geringste afwijking in de begintoestand heel vlug voor grote verschillen in het verdere verloop kan zorgen. Het systeem blaast a.h.w. elke microscopische uitwijking heel vlug op tot macroscopische dimensies. Of eenvoudig gezegd: kleine oorzaken hebben grote gevolgen. In de praktijk bevat de meting van de begintoestand van een systeem meestal een experimentele fout, die erg klein kan zijn, maar toch niet nul is. Het is precies dit onvermogen om de begintoestand exact weer te geven dat het gedrag van chaotische systemen onvoorspelbaar maakt, behalve op zeer korte termijn. Een chaotisch systeem is als een schaap in wolfskleren: een deterministisch systeem vermomd als een systeem bepaald door het toeval. Vaak wordt impliciet aanvaard dat determinisme en voorspelbaarheid gelijkwaardig zijn. Het bestaan van chaotische verschijnselen spreekt deze stelling duidelijk tegen. Zo kunnen geologen en seismologen met zekerheid beweren dat het eiland Las Palmas gedoemd is om in de oceaan te verdwijnen. Hierbij zal een vloedgolf ontstaan, die zó krachtig is en waarvan de golflengte zo groot is, dat ze een aanzienlijk deel van de Oostkust van Amerika zal vernietigen. De grote onbekende is echter: Wanneer?
Geen nood, u hoeft uw reisplannen niet te wijzigen want het eiland blijft zeker nog tot in de 23-ste eeuw op zijn plaats - althans, zo luiden de voorspellingen.

Aan de wieg van de chaos-theorie ligt ook het onderzoek naar het weer. Het is in dit verband dat de zgn. "Butterfly-metafoor" van Lorenz bekend werd. Indien het weer inderdaad een chaotisch systeem is, dan beslist het feit of een vlinder op dit ogenblik al dan niet met zijn vleugels klapt in China, over welk soort weer het volgende maand in Californië zal zijn. Nogmaals: kleine oorzaken kunnen grote gevolgen hebben. Een ander recent voorbeeld is het economisch model voor het verloop van wisselkoersen, opgesteld door De Grauwe en Vansanten. Het is een deterministisch model dat de wisselkoers in verband brengt met andere economische variabelen en het is in staat tot chaotisch gedrag. Indien dergelijk model geldt, dan betekent dit dat de wisselkoersen kunnen schommelen zonder dat daar een uitwendige oorzaak voor nodig is en tevens dat lange-termijn voorspellingen terzake onmogelijk zijn. Ook in de sterrenkunde liggen heel wat beschrijvingen van chaotisch gedrag voor het grijpen. Zo nam Voyager 1 een maan van Saturnus waar met een grillige vorm, Hyperion. Het bleek niet mogelijk om de bewegingen van Hyperion te beschrijven als een eenvoudige voorspelbare rotatiebeweging. Ze vertonen alle kenmerken van chaotisch gedrag. Dergelijke "chaotische rotatie" werd ook vastgesteld voor de kern van de komeet Halley. Lange-termijn simulaties van de bewegingen in ons zonnestelsel wijzen erop dat planeten ooit een periode met chaotische baanbewegingen kunnen kennen, deze zouden kunnen verantwoordelijk zijn voor een leemte in de ateroïdengordel.

In het gedrag van chaotische systemen schijnt dus elke vorm van symmetrie te ontbreken. Hierdoor zullen velen onder ons deze systemen oorspronkelijk als niet esthetisch aanvoelen. Dit zal zeker het geval zijn bij vrijmetselaren, die meestal bijzonder gehecht zijn aan cyclische bewegingen zoals de opeenvolging van de vier seizoenen of van leven en dood enerzijds en aan symmetrische figuren anderzijds; denk maar aan de gelijkzijdige driehoek, de regelmatige vijfhoek en de Platonische lichamen. Nochtans kan men bij het nader inzoomen op het gedrag van chaotische systemen dikwijls vormen van zelfsimilariteit ontwaren. Dergelijke zelfsimilariteit of het zich herhalen van de figuur op een steeds kleinere schaal is typisch voor de zogenaamde fraktalen. De theorie van de fraktalen is dan ook nauw verbonden aan de chaos-theorie. Een fraktaal is dus in eerste instantie een meetkundige figuur waarin eenzelfde motief zich steeds herhaalt in kleiner wordende afmetingen. Denken we maar aan het blad van een koningsvaren, een bloemkool, een koraal, een schuimvlok of een boom. Onwillekeurig schieten mij hierbij de woorden te binnen die te lezen zijn op het graf van Jacob Bernouilli in de Munsterkerk te Bazel: " Eadem mutato resurgo" wat zoveel betekent als "Hoewel veranderd zal ik als dezelfde herrijzen." Als dit geen maçonnerie is. Immers, is het niet onze bedoeling om door initiatie als gewijzigd mens herboren te worden?

Misschien is chaos zelfs helemaal niet zo chaotisch en angstaanjagend als we wel vrezen. Misschien ligt het aan ons om onze rechtlijnige denkpatronen te doorbreken en om onze perceptie van orde eens te meer wat bij te schaven. Misschien zijn wij, onverbeterlijke betweters, wel het grote zorgenkind van "Moeder Natuur". Misschien zijn wij het wel die met onze vernielzucht, onze energieverspilling en al onze mogelijke ismen, aan de basis liggen van de ons omringende wanorde. Misschien past een economisch model, waarin alles draait om geld en bezit helemaal niet in onze "Tempel der Mensheid". Nietszche zei: "Toute conviction est une prison". En hij had niet helemaal ongelijk. Is het inderdaad niet zo dat overtuigingen vaak, al dan niet gedeeltelijk en onbewust, gesmeed worden uit vooroordelen en onderliggende dogma's. Hier zijn dan die verdoemde ketens weer, die we meeslepen uit de profane wereld en waarvan wij ons eens en voor àl willen bevrijden. Hiertoe o.a. kregen we bij onze inwijding als Gezel de nodige werktuigen toevertrouwd. Rainer Maria Rilke schreef:

Het overvalt ons,
We organiseren het,
Het valt in stukken uiteen,
We organiseren het opnieuw en vallen
Zelf in stukken uiteen.

Deze woorden hoeven ons niet noodzakelijk pessimistisch te stemmen. Gaat het hier eerder niet om een les in nederigheid? Hiermee beweer ik geenszins dat we moeten vervallen in een soort fatalisme en dat we het bouwen aan een betere wereld moeten opgeven. Maar eerder, dat we de ons toegemeten energie en levenskracht moeten koesteren en spenderen aan doeleinden die binnen ons bereik vallen en die ons werkelijk nauw aan het hart liggen. Streven wij er immers niet naar de kracht te ontwikkelen om te aanvaarden wat niet kan veranderd worden, de schoonheid te verwerven om te veranderen wat kan veranderd worden en de wijsheid op te brengen om de twee van elkaar te onderscheiden? Hiertoe beschikken we over passer en winkelhaak. Orde en Chaos, twee tegels uit het mozaïek. Ogenschijnlijk, de ene wit en de andere zwart. Maar harmonie, ligt waarschijnlijk ergens tussenin.