Volgens Heraclitus, die afkomstig was uit Efese in Klein-Azië, zorgt vuur ervoor dat alle materie continu verandert; door het vuur verwordt hout tot as. Alles was volgens hem in voortdurende verandering, niet alleen de materiële wereld maar ook: de mensen, de politiek en de instellingen. Deze dynamiek noemde hij de 'Logos' (het woord of de eeuwiggeldende uitleg) die zich door allerlei tegenstellingen heen ontwikkelt.
Heraclitus trachtte zijn inzichten veelal via aforismen en in beeldspraak te uiten:

"Panta rhei, ouden menei", betekent:"Alles stroomt en niets is blijvend."
"Je kan je voet geen tweemaal in dezelfde stroom dompelen. De zon is elke dag nieuw.
God:(de Logos) is dag en nacht, zomer en winter, oorlog en vrede, verzadiging en honger."

Alles is in voortdurende verandering en alles staat in tegenstelling tot iets anders. Zo is er geen licht zonder duisternis, geen gezondheid zonder ziekte, geen oorlog zonder vrede, geen liefde zonder haat. Deze tegenstellingen leiden tot conflicten waaruit weer nieuwigheden ontstaan. Vooruitgang is slechts mogelijk door dit conflict van tegenstellingen. Heraclitus ligt met dit idee aan de basis van de dialektiek, die later door Hegel en Marx verder zal worden uitgewerkt.
Volgens Heraclitus houdt de logos een verborgen harmonie van tegenstellingen in. De mensen moeten deze wijsheid leren inzien en er zich naar schikken.

"Er is slechts één wijsheid: op voet van vertrouwdheid te staan met het inzicht, dat overal alles bestiert.
Deze wereld, die dezelfde is voor allen, is door geen van de goden of mensen gemaakt. Zij was altijd, is nu, en zal altijd zijn een eeuwig levend vuur, dat nu eens opflakkert en dan weer uitdooft."

Zo is ook de maçonnerie constant ten prooi aan twee tegenstellingen welke niet op zichzelf kunnen bestaan. De ene bevat een componente van conservatieve aard, die belichaamd wordt door het ritueel, dat vast ligt (ne varietur) en ons bindt met onze voorgangers en voor stabiliteit zorgt. De andere stroming is progressief en werkt begeesterend onder de vorm van maçonnieke arbeid en onze actieve zoektocht naar licht en zingeving. Beide tendenzen houden elkaar voortdurend in evenwicht, al is de ene soms nadrukkelijker aanwezig dan de andere. Op deze zoektocht naar licht en waarheid weten we dat geen enkel verworven inzicht definitief is, geen waarheid eeuwig. Alles wordt op elk ogenblik opnieuw in vraag gesteld: "panta rhei..."


Bibliografie:

- 'Filosofie is voor iedereen. Inleiding op 2500 jaar denken.'
   Ludo Abicht, ISBN 90-334-2620-X
- 'Geschiedenis van de Westerse filosofie.'
   Bertrand Russell, ISBN 90-215-8996-6