Over de oorsprong van de Vrijmetselarij worden veel verhalen geschreven, die blijk geven van zeer veel verbeelding. Gepoogd werd om aan onze inwijdingen een mystiek of magisch karakter toe te schrijven en ons verre en roemrijke voorzaten toe te kennen. Deze laatsten, ingewijd in 'de kleine en grote Mysteries', zouden ons geheimen overgeleverd hebben van geslacht tot geslacht zonder onderbreking.

Dikwijls wordt de overeenstemming tussen vrijmetselarij en de broederschappen uit de Middeleeuwen en vooral met deze van de bouwers van burgerlijke en kerkelijke gebouwen aangehaald. De bespiegelende of speculatieve vrijmetselarij zou aldus onstaan zijn uit de operatieve vrijmetselarij. Een afdoend bewijs hiervoor ontbreekt evenwel. De term speculatief verwijst naar de reflectie, het onderzoek en het overdenken van beschouwingen.
De historicus John Hamill belicht in zijn werk getiteld: 'The History of Englisch Freemasonry', diverse aspecten omtrent de ontstaangeschiedenis.
Sommigen stellen dat de Engelse term 'Freemason' etymologisch verwant is met 'Freestone mason', de bewerker van de freestone, de zachte kalksteen. Later zou de term verbasterd zijn tot 'Free mason' en tenslotte tot 'Freemason'.
Anderen beweren dat 'Free mason' eerder verwijst naar de vrijheid van meningsuiting. Vast staat dat wie er in de Middeleeuwen, tot ver na de Nieuwe Tijd, een andere mening op nahield dan de kerk of de regering, het risico liep om vervolgd te worden. Vandaar dat genootschappen van 'vrije' mensen ontstonden, die in een besloten omgeving en met geestesverwanten vrij van gedachten konden wisselen. De speculatieve vrijmetselarij ontstond in een tijd waar politiek en godsdienst sterk met elkaar verweven waren en waarin oppositie voeren of een andere mening er op nahouden onvermijdelijk grote gevolgen had. Vandaar dat mensen van verschillende overtuiging vergaderden en samen ideeën uitwisselden, in een gemeenschappelijk streven naar tolerantie en de creatie van een betere wereld. In die tijd was het gebruik van symbolen en allegorieën als didactische methode heel gewoon. Dit verklaart ook het ontstaan van metaforen, zoals: de oprichting van Salomon's tempel als symbool van de 'Tempel der Mensheid' en de verwijzing naar de 'Opperbouwmeester van het Heelal', teneinde aan iedereen zijn eigenheid en overtuiging te laten. Het oprichten van een 'Tempel der Mensheid' vereist symbolische bouwstenen, materialen en werktuigen zodat de symboliek van de metselaarsgilden zich hier uitstekend toe leende.

Het Regius manuscript (1390) en het Cooke manuscript (1420), zijn de twee oudst bekende documenten met betrekking tot de bouwgilden. Een document uit 1583 (The Grand Lodge number 1 manuscript), dat lang na de ontbinding van de gilden ontstaan is, wijkt behoorlijk af van het Regius en het Cooke manuscript. Het is dit document dat het uitgangspunt zal vormen voor 'The Old Charges', eigen aan de speculatieve vrijmetselarij. Het grote tijdsverschil en het verschil in benadering tussen de drie basisdocumenten doet vermoeden dat de speculatieve vrijmetselarij zich onafhankelijk van de operatieve ontwikkeld heeft.

De georganiseerde speculatieve vrijmetselarij ontstond op 24 juni 1717 door de fusie van 4 Britse loges die de 'Grand Lodge of England' vormden. Onder impuls van de Grootmeester John Payne bijgestaan door de Engelse geestelijken Anderson en Desaguliers wordt bij de aanvang van de 18de eeuw de bespiegelende Vrijmetselarij heringericht op grond van 'Constituties', die onder meer de verplichtingen voor vrijmetselaren vastlegden (The Old Charges); en de algemene reglementen, die de inrichting en de werking van de Loges regelden. De vrijmetselarij zal zich snel verbreiden op het continent en in andere werelddelen. Porter schrijft hierover in zijn werk: 'Enlightenment', dat de opkomst van de speculatieve vrijmetselarij, samen met het ontstaan van andere associatieve gezelschappen, duidelijk een exponent is van de Verlichting.

In de 19de eeuw hebben vrijmetselaren geijverd opdat ook vrouwen volwaardige leden zouden kunnen worden. Een eerste stap werd gezet door een lid van 'La Grande Loge Symbolique Ecossaise de France', dat zich de medewerking van een vrouw, Maria Deraismes, wist te verzekeren. Deze jonge vrouw beheerde een 'salon' waar vertegenwoordigers van de Liberale democratie samenkwamen en gaf blijk van hoogstaande intellectuele en morele hoedanigheden. Pas in 1881 heeft een Franse loge het aangedurfd een precedent te scheppen door op regelmatige wijze Maria Deraismes in te wijden in aanwezigheid van talrijke vrijmetselaren. Bijgestaan door een jonge geneesheer George Martin, besloot Maria Deraismes een gemengde loge op te richten. Dit werd verwezenlijkt te Parijs op 4 april 1893 onder de naam van 'Grande Loge Symbolique Ecossaise Le Droit Humain'.

Martin en Deraismes stelden zich als doel de ontvoogding van de vrouw te bevorderen in het kader van snel veranderende economische, politieke en sociale structuren. Hun streven was niet gericht naar de opstelling van een verklaring van de rechten van de vrouw, maar het was hun wel te doen om een bevestiging van de Rechten van de Mens; kortom: 'Le Droit Humain.'

Ondertussen bestaan er wereldwijd in 60 landen  loges van 'Le Droit Humain.' In tegenstelling tot andere vrijmetselaarsordes die ofwel uitsluitend mannen of uitsluitend vrouwen toelaten, is onze orde gemengd. In onze loges beogen mannen en vrouwen, steunend op de idealen van Vrijheid, Gelijkheid en Broederlijkheid, de individuele vervolmaking na te streven en te bouwen aan een betere wereld.

Wilt u iets vragen aan een vrijmetselaar? Ga gerust uw gang.